فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى

68

سلوك الملوك ( فارسى )

فصل پنجم در بيان سيرت حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلّم در فراگرفتن زكوات . باب ششم در عشر و خراج و بيان اراضى عشريّه و خراجيّه و كيفيت فراگرفتن عشر و خراج و صرف آن به مستحقان و نصب عمّال خراج و ذكر بيوت اموال اربعه . و اين باب مشتمل بر هفت فصل است : فصل اول در معنى عشر و خراج . فصل دوم در بيان اراضى عشرى و خراجى ، و معنى خراج مقاسمه و خراج وظيفه و زمين عشرى و خراجى نزد حنفيّه ، و بيان آن‌كه زمين عرب تمامى عشرى است ، و تعريف موات ، و بيان آن‌كه زمينهاى ممالك اسلام كدام عشرى است و كدام خراجى است ، و آب خراجى و آب عشرى ، و حكم آب جيحون . فصل سيوم در بيان مقدار خراج واجب ، و خراج زعفران ، و مقدار جريب و انواع ذراع ، و معنى قفيز و مقدار آن . فصل چهارم در بيان كيفيت فراگرفتن سلطان خراج را ، و ذكر آن‌كه خراج بر او واجب مىگردد و آن كه خراج از او ساقط مىشود ، و خراج اشجار و اجارت دادن سلطان زمين را از براى خراج ، و بيع زمين از جهت خراج ، و حكم خراج زمين مستاجر و معار ، و بيان اسباب مسقطهء خراج ، و سقوط خراج به موت صاحب ، و نصب عامل خراج ، و حكم زمين تاك و زمين ساده ، و حكم تعجيل خراج و حبس غله از جهت خراج ، و جمع ميان عشر و خراج به مذهب شافعى . فصل پنجم در بيان كيفيت صرف عشر و خراج در مصارف شرعيّه و مصرف خراج نزد حنفيه ، و دفتر لشكر كه آن‌را دفتر عطا گويند ، و تسويه در عطاى لشكر ، و تقسيم رزق لشكر ، و جواز ذخيره‌كردن سلطان را . فصل ششم در بيان آن‌كه سلطان را جايز نيست كه خراج را از رعيّت نستاند ، و بيان اقطاع و استغلال ارض خراجى به اهل او ، و حكم اقطاع تمليكى و